BELASTINGDIENST

‘AMBTELIJKE TOP MOET BETER LUISTEREN’

Tekst Ronald de Kreij Beeld Jan Lankveld, Shutterstock

FNV OVERHEID WAARSCHUWT HET KABINET DAT ZIJ IN EEN OUDE VAL DREIGT TE STAPPEN

Het kabinet dreigt in de nasleep van de toeslagenaffaire in een oude val te stappen: veranderingen doorvoeren om tot verbeteringen te komen, zonder daarbij de werkvloer te betrekken. Dat ziet FNV Overheid. De bond roept daarom de politiek, maar ook de ambtelijke top met klem op nu echt naar de medewerkers te luisteren en multidisciplinaire teams in te voeren bij de vormgeving van nieuwe wet- en regelgeving.

Akkoord, excuses aanvaard, maar nu dan ook wel alles uit de kast om herhaling te voorkomen. Dus goed luisteren. Nee, niet per se naar ons als vakbond, maar naar de mensen op de werkvloer. Zo luidt vrij vertaald de boodschap van vakbondsbestuurder Mieke van Vliet van FNV Overheid aan het kabinet en de ambtelijke leiding van de Belastingdienst.

Zij reageert hiermee op de affaire rond de kinderopvangtoeslagen en de recente brief daarover van premier Rutte aan de Tweede Kamer. Rutte schrijft daarin dat het kabinet is vervuld met 'een diep gevoel van schaamte'. De affaire 'toont ons een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de Nederlandse overheid', aldus de minister-president. Hij kondigt aansluitend veranderingen aan die moeten leiden tot aanzienlijke verbeteringen, 'zowel bij de ministeries, als bij uitvoeringsorganisaties'.

Namens FNV Overheid onderschrijft Van Vliet de woorden van Rutte volledig. Ze wil hem echter wel waarschuwen niet opnieuw (!) in een oude fout te vervallen. ‘Vergeet niet de rijksambtenaren op álle niveaus bij de veranderingen te betrekken. Dit laatste dreigt nu namelijk wél weer te gebeuren. Nergens in zijn brief rept de premier met ook maar een woord over de belangrijke inbreng die juist de werkvloer kan hebben bij het teweeg brengen van veranderingen ten goede.’

INTEGRITEIT

Eind 2019 pleitte FNV Overheid met het rapport Hoor de klok luiden (met succes) voor de invoering van een onafhankelijke externe integriteitscommissie bij de Belastingdienst. Aanleiding voor dit rapport was onder meer een eigen onderzoek van de bond waaruit bleek dat er nogal wat mis is met de integriteit bij de Belastingdienst. Zo worden bijvoorbeeld medewerkers regelmatig onder druk gezet om niet integer te handelen. Ook speelde het ontslag mee van een medewerker die in de nasleep van de toeslagenaffaire informatie zou hebben 'gelekt' naar de rechtbank, én de start van weer een nieuw cultuurtraject bij de dienst.

‘Een van de belangrijkste conclusies uit het rapport was dat de medewerkers zich niet gehoord voelen’, vertelt Van Vliet. ‘Een van onze acht aanbevelingen in het rapport aan de leiding bij de Belastingdienst was dan ook: luister naar de werkvloer.’

Deze aanbeveling herhaalt Van Vliet nu dus opnieuw. ‘Premier Rutte schrijft in zijn bief aan de Tweede Kamer over extra toetsing op de praktische werking bij verandering van wet- en regelgeving. Het kabinet wil dat er bij de vormgeving van nieuw beleid wordt samengewerkt met uitvoerders, medeoverheden en vertegenwoordigers van de verschillende doelgroepen. Ook moet er meer rekening worden gehouden met hun eventuele twijfels over de uitvoerbaarheid. Voorts wil het kabinet nieuwe wet- en regelgeving voortaan een jaar na de start van de uitvoering toetsen. Zo’n toets gebeurt nu al voorafgaande aan de invoering van nieuw beleid. Dat is de zogenoemde uitvoeringstoets. Daar komt straks dus een jaar na de start van de uitvoering een tweede toets bij: de invoeringstoets. Hoofdvraag van deze laatste toets wordt: werkt dit inderdaad zoals oorspronkelijk bedoeld is?’

MULTIDISCIPLINAIRE TEAMS

'Als ik het kabinet mag adviseren, dan zou ik om misverstanden te voorkomen de beide termen omdraaien', vertelt Van Vliet. 'Dus een invoeringstoets bij de invoering van nieuw beleid en een jaar later een uitvoeringstoets om te controleren of het beleid in de uitvoering uitpakt zoals beoogd. Maar dit terzijde.’ Ze vervolgt: ‘Veel belangrijker vinden wij als bond dat nieuwe wet- en regelgeving wordt voorbereid door multidisciplinaire teams, waarin ook de werkvloer is vertegenwoordigd. Deze teams moeten, naast de gebruikelijke beleidsambtenaren en wetgevingsjuristen, ook bestaan uit vertegenwoordigers van uitvoeringsinstanties en inspectiediensten. In het geval van de Belastingdienst bijvoorbeeld ook uit controlemedewerkers en medewerkers van de Belastingtelefoon. Ook de toets, een jaar na de invoering, of het beleid uitpakt zoals gepland, zou door dergelijke multidisciplinaire teams moeten worden uitgevoerd.’

KENNIS EN SIGNAAL REGISTER

Van Vliet: ‘Iedereen roept dat zoiets als de toeslagenaffaire nooit meer mag gebeuren. Hoe voorkomen we dan dat leidinggevenden misschien wel een luisterend oor aan hun medewerkers tonen, maar hun inbreng vervolgens met één pennenstreek doorhalen? Wij denken het antwoord gevonden te hebben in een nieuw Kennis en signaal register waarin alle bevindingen en aanbevelingen van de leden van de multidisciplinaire teams worden vastgelegd. Het precieze hoe en wat van het register zou moeten worden uitgewerkt in nauw overleg met de werkvloer, waarbij ook vragen aan de orde dienen te komen over het wel of niet noemen van namen van ambtenaren.’

Het register moet geraadpleegd kunnen worden door een ieder die dat maar wil, zo is de bedoeling. ‘Politici, burgers en bedrijven kunnen dan terugzien welke overwegingen hebben gespeeld bij het vormgeven van nieuw beleid. Dus ook de voorstellen en adviezen die wél zijn geopperd maar niét zijn meegenomen. In dat register moet ook zijn terug te vinden welke uitvoeringsproblemen mogelijk al op voorhand werden voorzien en welke andere signalen tijdens het beleidsproces zijn afgegeven. Zo wordt achteraf inzichtelijk of toen de juiste keuzes op de juiste gronden zijn gemaakt. En mocht het weer eens helemaal mislopen, dan kunnen we in dat register terugvinden wanneer dat waarom is gebeurd, en of er niet al veel eerder signalen zijn afgegeven dat dit er aan zat te komen. Signalen waar om welke reden dan ook niet naar is geluisterd.’

MIEKE VAN VLIET: ‘MEDEWERKERS BELASTINGDIENST VOELEN ZICH NIET GEHOORD’
FNV PLEIT VOOR MULTIDISCIPLINAIRE TEAMS WAARIN OOK DE WERKVLOER IS VERTEGENWOORDIGD

Deel deze pagina