REMUNICIPALISERING

'GEMEENTEN, NEEM ZELF HET HEFT WEER IN HANDEN!'

Tekst Ronald de Kreij Beeld Renée Winde, Shutterstock

Remunicipalisering. Zo heet het terughalen van geprivatiseerde overheidsfuncties naar gemeenten. FNV Overheid was actief betrokken bij een internationaal onderzoek naar de wenselijkheid hiervan. ‘Het past in de visie van de bond op een eerlijke en rechtvaardige samenleving.’

'Gemeenten, neem het heft weer in eigen handen', luidde de kop boven een opiniebijdrage die Jan Winde onlangs publiceerde in het blad Binnenlands Bestuur. De kop laat over zijn bedoelingen geen enkele twijfel bestaan: Winde wil dat de marktwerking in diverse vitale, voorheen publieke sectoren wordt teruggedraaid en dat de gemeenten hierin het voortouw nemen. 'Maar vaak gaat het in Nederland nog de andere kant op', constateert hij.

THE FUTURE IS PUBLIC

In zijn dagelijkse werkzame leven is Winde beleidsadviseur medezeggenschap bij het gemeentelijk samenwerkingsverband Drechtsteden en vicevoorzitter van het sectorbestuur FNV Overheid. Vanuit deze laatste functie was hij betrokken bij de internationale conferentie The Future Is Public van het Transnational Institute (TNI) op 4 en 5 december in Amsterdam. Nu is het bijbehorende boek uitgekomen. ‘In de publicatie zijn meer dan 1.400 voorbeelden van geprivatiseerde diensten uit 58 landen opgetekend die de laatste jaren weer in handen van gemeenten zijn gekomen’, vertelt hij desgevraagd. ‘Wat heeft dat opgeleverd? Minder kosten, betere service, meer expertise in eigen huis, geen faillissementen van vitale voorzieningen – wie had een paar jaar geleden in Nederland durven bedenken dat we ziekenhuizen failliet zouden zien gaan? – en betere sociale rechten en arbeidsvoorwaarden voor werknemers. Het zijn een paar van de twaalf hoofdconclusies, maar alleen deze al maken duidelijk dat remunicipalisering een kansrijk idee is.’

ANDERE SITUATIE IN NEDERLAND

Van de 1.400 casussen die de publicatie behandelt, komen er maar een paar uit Nederland. ‘We steken inderdaad wat schril af bij de rest’, erkent Winde. ‘Uit een inventarisatie vorig jaar door TNI en FNV Overheid kwamen een paar voorbeelden boven water uit eigen land. Zo is de afvalverwerking in Peel en Maas weer in gemeentelijke handen gekomen en heeft Haarlemmermeer een eigen energiebedrijf opgezet. Maar meestal gaat het in Nederland de verkeerde kant op, zoals bleek uit de mislukte poging van het Amsterdamse gemeentebestuur om de privatisering van het gemeentelijk afvalbedrijf AEB te blokkeren.’

In het buitenland hebben gemeenten minder schroom bij het terugdraaien van privatiseringen. ‘Zo is in Noorwegen de vuilnisophaal in meer dan honderd gemeenten weer in eigen beheer genomen na een dreigend faillissement van het private afvalbedrijf, met lagere tarieven voor de inwoners en hogere lonen voor de werknemers tot gevolg. Islington, een deelgemeente van Londen, heeft voor 380 miljoen pond aan contracten voor afvalverwerking, schoonmaak en groen- en gebouwenbeheer terug in handen genomen, wat een besparing van 14 miljoen pond heeft opgeleverd en betere arbeidsvoorwaarden voor 1.200 werknemers. Ons buurland Duitsland laat zien dat er kansen liggen in de energietransitie, zoals Hamburg dat na een referendum de energievoorziening weer heeft ondergebracht in een gemeentelijk nutsbedrijf met het doel duurzame oplossingen te bieden voor de ecologische en sociale vraagstukken.

Jan Winde wordt gedreven door het belang dat hij hecht aan een sterke publieke sector

IN NOORWEGEN IS DE VUILNISOPHAAL IN MEER DAN HONDERD GEMEENTEN WEER IN EIGEN BEHEER GENOMEN, MET LAGERE TARIEVEN VOOR DE INWONERS TOT GEVOLG

INGEWIKKELDE WERELD

Hij noemt marktwerking en de privatiseringen ‘een ingewikkelde wereld. Amerika bijvoorbeeld wordt gezien als het walhalla van de markt, maar daar heb je bijvoorbeeld nog wel publieke banken en publieke energiebedrijven. In Nederland daarentegen is het begunstigen van de markt onverminderd populair en besteden gemeenten veel publieke taken en diensten uit. Zorg, afvalverwerking, groenbeheer, toezicht, zwembaden, streekvervoer, maar ook interne services als schoonmaak en catering, het wordt allemaal aan de markt toevertrouwd. Aan dat rijtje kan ICT worden toegevoegd. In zijn laatste jaarverslag waarschuwt de AIVD voor het verlies van zeggenschap over vitale infrastructuur, maar vooralsnog lijken gemeenten zich op dit gebied zonder slag of stoot over te geven aan de markt.’ Winde zegt persoonlijk te worden gedreven door het belang dat hij hecht aan een sterke publieke sector. ‘Dit mede vanuit mijn functie in het sectorbestuur van FNV Overheid en in het belang van de werknemers. Het is daarom mijn missie en die van FNV Overheid om het onderwerp remunicipalisering hoog op de agenda te krijgen.’

CONFERENTIE

Dit laatste was de reden waarom FNV Overheid in Nederland samen optrekt met TNI. Deze in Nederland gevestigde internationale NGO zet zich in voor een eerlijke en rechtvaardige samenleving. ‘Eind 2018 tijdens een bijeenkomst van de internationale vakbondskoepel Public Services International, PSI, in Genève werd de komst van de conferentie The Future is Public aangekondigd. Dat vonden wij als FNV Overheid een goed initiatief en we hebben daarom onze medewerking verleend aan de organisatie van deze internationale conferentie, waar meer dan driehonderd vertegenwoordigers van vakbonden en andere maatschappelijke organisaties, academici en activisten twee dagen bijeenkwamen.’ De publicatie bevat vijftien essays over remunicipalisering, waarvan vier vanuit het perspectief van vakbonden die hiermee ervaring hebben. ‘Die komen uit verschillende landen’, aldus Winde. ‘Zoals Canada, Noorwegen, Engeland en Duitsland. In Nederland speelt remunicipalisering nog niet heel sterk, maar straks kan het zomaar ook hier doorbreken. Hoe reageer je dan als bond? De lessen uit de publicatie komen op hetzelfde neer: als vakbond moét je echt aangesloten zijn. Het gaat namelijk ook om de arbeidsvoorwaarden van de betrokken werknemers. Binnenkort komt PSI met een handboek over waar bonden in dergelijke gevallen allemaal op moeten letten. Zodat bonden of sectoren niet tegenover elkaar komen te staan. Dát is op zich ook al een reden om betrokken te zijn.’

KINDEROPVANG

Heeft Winde misschien nog een suggestie waar de door hem gewenste remunicipaliseringsgolf zou moeten starten? ‘Jazeker’, zegt hij, ‘misschien is de kinderopvang een goed idee. Het drama met de kinderopvangtoeslag heeft het belang doen inzien van een toegankelijke en publiek gefinancierde kinderopvang. Mits het opdragen van deze taak gepaard gaat met voldoende middelen en echt tot verbeteringen kan leiden voor kinderen, ouders en personeel, ligt het voor de hand om deze publieke taak toe te vertrouwen aan gemeenten.’

TWEE PUBLICATIES OVER DEPRIVATISERING

Sinds het uitbreken van de coronacrisis zijn in korte tijd twee publicaties over deprivatisering verschenen waarbij de FNV betrokken is. Dat was een toevallige samenloop van omstandigheden. Maar de pandemie heeft wel in korte tijd duidelijk gemaakt welke gevolgen jarenlange bezuinigingen hebben gehad voor de publieke sector. Aan de andere kant is de waardering voor publieke voorzieningen en de werkenden in de publieke sector door de crisis sterk toegenomen. Het draagvlak voor het terugdraaien van marktwerking en privatiseringen van publieke taken en diensten wordt groter en dat biedt kansen voor de vakbond.

Kort na de publicatie The Future Is Public, waarover in dit artikel wordt geschreven, verscheen het Witboek Marktwerking. Het witboek laat overtuigend de gevolgen zien van de doorgeslagen marktwerking in Nederland, terwijl The Future Is Public met inspirerende voorbeelden uit het buitenland toont hoe het bewezen anders kan en moet. Het zijn twee mooie publicaties die kunnen aanzetten tot veranderingen in Nederland. Het Witboek Marktwerking is te vinden achter deze link: https://www.fnv.nl/acties/doorgeslagen-marktwerking

Klik hier voor de publicatie The Future Is Public: https://www.tni.org/en/futureispublic

Deel deze pagina